Δοσολογικό σχήμα:
- Σκύλος και γάτα < 10 kg: 25 μg/h
- Σκύλος 10-20 kg: 50 μg/h
- Σκύλος 20-30 kg: 75 μg/h
- Σκύλος > 30 kg: 100 μg/h
Τρόποι και περιορισμοί διάθεσης: Φαρμακευτικά σκευάσματα που περιέχουν δραστικές ουσίες του πίνακα Γ’ του άρθρου 1 του Ν. 3459/2006 (Κ.Ν.Ν.) χορηγούνται με ειδική συνταγή ναρκωτικών, σε ποσότητα για θεραπεία μιας (1) ημέρας, η οποία δεν πρέπει να υπερβαίνει τη μέγιστη ημερήσια δόση, που αναγράφεται στην Ελληνική Φαρμακοποιία III ή καθορίζεται από την Επιτροπή Ναρκωτικών. Η συνταγή αυτή φυλάσσεται για τρία (3) χρόνια, σύμφωνα με το Προεδρικό Διάταγμα υπ’αριθμ. 148/2007 (ΦΕΚ Α΄191) .
Χρήση: Η διαδερμική χορήγηση fentanyl είναι μία δημοφιλής μέθοδος αναλγησίας στα ζώα και στον άνθρωπο. Τα διαδερμικά επιθέματα (έμπλαστρα) φαιντανύλης είναι διαθέσιμα σε 4 διαφορετικά μεγέθη ανάλογα με την αποδέσμευση της ουσίας στη συστηματική κυκλοφορία του ανθρώπου. Το επίθεμα αποτελείται από την αποθήκη φαιντανύλης, από μία μεμβράνη που ελέγχει το ρυθμό απορρόφησης από το δέρμα και από αυτοκόλλητη ταινία περιφερικά για την τοποθέτηση του επιθέματος στο δέρμα. Ο ρυθμός απορρόφησης της φαιντανύλης από το δέρμα εξαρτάται, εκτός των άλλων, από την επιφάνεια του δέρματος που βρίσκεται σε επαφή με την ουσία. Για αυτό αν το προστατευτικό κάλυμμα του επιθέματος αφαιρεθεί μερικώς, επιτρέποντας σε ένα μέρος μόνο της επιφάνειας να έρθει σε επαφή με το δέρμα, ο ρυθμός απορρόφησης μειώνεται μειώνοντας έτσι και τη συγκέντρωση του φαρμάκου στο πλάσμα. Η διαδερμική βιοδιαθεσιμότητα της φαιντανύλης είναι περίπου 64% για το σκύλο και 36% για τη γάτα. Η απαραίτητη δόση για την αναλγησία είναι 4 μg/kg/h ενώ η συγκέντρωση του φαρμάκου στο αίμα για την πρόκληση αναλγησίας έχει βρεθεί πως πρέπει να είναι 1-3 ng/ml. Κάποιοι συγγραφείς συστήνουν μερική αφαίρεση της προστατευτικής μεμβράνης (των έμπλαστρων με ρυθμό απορρόφησης 25 MCG/H) σε γάτες < 4 kg. Το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί να επιτευχθεί με τη χρήση έμπλαστρων με ρυθμό απορρόφησης 12 MCG/H σε αυτές τις γάτες. Η τοποθέτηση του επιθέματος συνιστάται να γίνεται στη ραχιαία ή πλάγια επιφάνεια του θωρακικού τοιχώματος ή στην περιοχή της ράχης από όπου χορηγήθηκε επισκληρίδια αναλγησία. Η περιοχή πρέπει να έχει κουρευτεί και πλυθεί με σαπούνι (όχι αλκοόλ). Το επίθεμα τοποθετείται αφού η περιοχή έχει στεγνώσει καλά. Για την τοποθέτηση αφαιρείται ολικώς ή μερικώς (σε γάτες < 4 kg) το προστατευτικό κάλυμμα και το επίθεμα τοποθετείται στην περιοχή με άσκηση πίεσης με την παλάμη για τουλάχιστον 1 λεπτό. Η συγκέντρωση της φαιντανύλης στο πλάσμα του αίματος ανέρχεται σε επίπεδα συμβατά με αναλγησία σε 24h μετά την τοποθέτηση στο σκύλο και σε 12h στη γάτα. Η καθυστέρηση αυτή συμβαίνει γιατί το φάρμακο αρχικά απορροφάται από τα ανώτερα στρώματα του δέρματος όπου και αποθηκεύεται. Μόνο αφού η συγκέντρωση του φαρμάκου στην περιοχή αυτή φτάσει ένα συγκεκριμένο επίπεδο αρχίζει το φάρμακο να αποδεσμεύεται από το δέρμα προς τη συστηματική κυκλοφορία. Η αφαίρεση του επιθέματος γίνεται συνήθως 72h μετά την τοποθέτησή του, αφού η συγκέντρωση του φαρμάκου στο πλάσμα αρχίζει να μειώνεται μετά την τρίτη ημέρα. Μετά την αφαίρεση του επιθέματος, η συγκέντρωση του φαρμάκου σταδιακά μειώνεται και υποχωρεί από τα επίπεδα συγκέντρωσης που προκαλούν αναλγησία μετά από 4-6h στο σκύλο και 6-20h στη γάτα. Η καθυστέρηση αυτή οφείλεται στο ότι μετά την αφαίρεση του επιθέματος, το φάρμακο συνεχίζει να αποδεσμεύεται στη συστηματική κυκλοφορία από τα ανώτερα στρώματα του δέρματος όπου μέρος του φαρμάκου έχει αποθηκευτεί καθώς και στην ανακατανομή του φαρμάκου από τους ιστούς.
Ανεπιθύμητες ενέργειες: Οι ανεπιθύμητες ενέργειες του επιθέματος είναι ο δερματικός ερεθισμός, ήπια ηρέμηση (σκύλος), βραδυκαρδία (σκύλος), ανορεξία (σκύλος), υπερθερμία (γάτα), ευφορία (γάτα), δυσφορία (γάτα). Ο ερεθισμός του δέρματος προκαλεί αγγειοδιαστολή και γρηγορότερη απορρόφησή και αποδέσμευσή του προς τη συστηματική κυκλοφορία. Αγγειοδιαστολή προκαλεί και η θερμότητα που μεταδίδεται στο δέρμα από θερμαντικές πηγές όπως τα θερμαινόμενα υποστρώματα που χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια χειρουργικής επέμβασης και της ανάνηψης. Μην τοποθετείτε το επίθεμα πριν την χειρουργική επέμβαση σε περιοχή που θα έρθει σε επαφή με την θερμαινόμενη επιφάνεια γιατί η συγκέντρωση της φαιντανύλης στο πλάσμα μπορεί να αυξηθεί απότομα προκαλώντας «καταστολή» του αναπνευστικού κέντρου και βραδυκαρδία. Η τελευταία οφείλεται στη παρασυμπαθομιμητική δράση του φαρμάκου και αντιμετωπίζεται με τη χορήγηση παρασυμπαθολυτικής αγωγής (π.χ. ατροπίνη).
